پسوريازيس چيست؟

ريشة لغت پسوريازيس (داءالصدَََف)، نوعی بیماری پوستی مزمن و خودايمنی است. اين بیماری يك بیماری شايع پوستی است كه لزوماً خارش دار نبوده با پلاكهای قرمز رنگ همراه با پوسته ريزی مشخص می شود. پسوريازيس اشكال گوناگون با شدتهای متفاوت داشته و مسری نمی باشد.

پسوريازيس چگونه ايجاد مي شود؟

امروزه مشخص شده است كه پسوريازيس يك بیماری مرتبط با سیستم ايمنی بدن است. در طی اين بیماری سیستم ايمنی با ارسال سیگنال های معیوب موجب تسريع رشد سلول های پوست می شود. در واقع در حالت عادی سلول های پوست بطور دائم از لايه های زيرين به طرف سطح حركت كرده، در آنجا هسته های خود را از دست داده و بصورت پوسته های مرده از بدن دفع می شوند. اين روند بطور معمول حدود يك ماه به طول می انجامد، اما در جريان پسوريازيس، چرخه حیات سلول های پوست بر اثر همان اشكالات سیستم ايمنی، سرعت يافته، در نتیجه چندين لايه سلول مرده در سطح پوست تجمع پیدا می كنند كه همان پوسته های پسوريازيس را تشكیل می دهند.

انواع پسوريازيس:

  • پسوريازيس پلاكی (Plaque psoriasis): اين نوع از پسوريازيس شايع ترين نوع اين بیماری است و حدودا 09 درصد مبتلايان به پسوريازيس از اين نوع از بیماری رنج می برند. نشانه های آن شامل، جراحات و زخم های پوستی خشك و قرمز می شود، كه با فلس های نقره ای پوشیده شده اند. هرچند ناحیه خاصی مخصوص اين نوع از بیماری نیست و اين بیماری می تواند در همه جای بدن ظاهرشود، اما معمولا پسوريازيس پلاكی در آرنج، زانو و پوست سر خود را نشان می دهد. پلاک ها می توانند خشك و خارشدار باشند. در مراحل پیشرفته و شديد بیماری، پوست دور مفاصل ممكن است ،تكه شده و خونريزی نمايد.
  • پسوريازيس پوست سر (Scalp psoriasis): اين نوع پسوريازيس می تواند تنها در بخشی از پوست سر و يا همه نواحی پوست سر خود را نشان دهد . دربعضی از افراد مبتلا به پسوريازيس پوست سر، ناحیه شديدا خارش دارد. در موارد پیشرفته بیماری می تواند باعث ريزش موی موقتی شود، كه با درمان بیماری ريزش مو هم بهبود می يابد.
  • پسوريازيس ناخنی (Nail psoriasis): تقريبا نصف افراد مبتلا به پسوريازيس، بیماری بر ناخن هايشان تاثیر می گذارد .پسوريازيس می تواند باعث سوراخ شدن و يا غیرعادی شدن  ناخن های شما )رشد بیش از حد، رفتن رنگ ناخن و حتی جداشدن ناخن ازدست( بشود.
  • پسوريازيس قطره ای (Guttate psoriasis): اين نوع از پسوريازيس باعث بوجود آمدن نقاطی كوچك شبیه قطره برروی، قفسه سینه، دستها، پا و پوست سر می شود. معمولا پسوريازيس قطره ای بعد از چند قزره از بین می رود، هرچند كه در بعضی از افراد بیماری پیشرفت كرده و به پسوريازيس پلاكی تبديل می شود. اين نوع از پسوريازيس بعضی اوقات بعد از عفونت گلو در كودكان و نوجوانان بوجود می آيد.
  • پسوريازيس معكوس (Inverse psoriasis): عموما اين بیماری زيربغل، كشاله ران، زير پستان و دور نواحی جنسی رخ می دهد. پسوريازيس معكوس باعث بوجود آمدن، تكه های نرم و قرمز و پوست ملتهب در آن ناحیه می شود. اين نوع بیماری در افراد چاق شايع تر است و با عرق كردن و يا مالیدنش بدتر می شود

ميزان شيوع پسوريازيس در جامعه چقدر است؟

پسوريازيس از جمله بیماری های شايع پوست است، طوريكه تخمین زده می شود حداقل يك درصد از مردم جهان به اين بیماری مبتلا باشند. شیوع پسوريازيس نیز همانند بسیاری از بیماری های ديگر در نواحی مختلف دنیا متفاوت است و به نظر می رسد بخصوص در كشورهای اسكانديناوی بیشترين شیوع را داشته تا 6 درصد از جمیعت اين نواحی ممكن است به پسوريازيس مبتلا باشند، در حالیكه بر عكس در میان اسكیموها، ژاپنی ها و غرب آفريقا پسوريازيس بیماری نادری محسوب می شود.

پسوريازيس در ايران نز جزو بیماری های شايع پوستی بوده، به نظر می رسد در شمال ايران حتی از شیوع بالاتری نیز برخوردار باشد.

پسوريازيس در چه سني ايجاد مي شود؟

پسوريازيس اغلب در سنین جوانی شروع می شود، اما می تواند در هر سنی از دوران نوزادی تا سنین كهولت شروع شود. هم زنان و هم مردان تقريباً به يك نسبت به اين بیماری مبتلا می شوند.

بيماري از كجا مي آيد؟ و چه عواملي در بروز آن دخيل هستند؟

عوامل متعددی در ايجاد شدن بیماری پسوريازيس موثرند و به اصطلاح اين بیماری يك بیماری چند عاملی يا مولتی فاكتوريال است. از میان اين عوامل بدون شك وراثت نقش اساسی دارد. بررسی های متعدد ژنتیكی نقش ارث را ثابت كرده است ،هرچند تنها در 3/1 موارد، سابقة وجود بیماری در ساير اعضای خانواده ديده می شود. اين مسئله نشان دهندة آن است كه عوامل ديگری غیر از وراثت نیز در پديد آمدن اين بیماری دخیل هستند كه از مهمترين اين عوامل می توان به موارد زير اشاره كرد؛

  1. عوامل روحي: بی شك استرس های مختلف روحی و هیجانی در بروز يا تشديد بیماری پسوريازيس موثرند و در بسیاری از موارد خود بیمار به رابطه اين  استرسها با بیماری خويش پی می برد.
  2. عفونتها: در مورد ارتباط عفونت ها با پسوريازيس اتفاق نظر وجود ندارد. شايد تنها رابطه ثابت شده بین اشكال قطره ای پسوريازيس و عفونتهای حاد استرپتوكوكی باشد.
  3. صدمات فيزيكي: علاوه بر استرس های روحی، صدمات فیزيكی به پوست نیز می تواند باعث ايجاد شدن پسوريازيس در محل ورود آسیب شود. بطور شايع خود بیمار نیز اين تجربه را پیدا می كند كه درست در محل خراشیدگی پوست يا محل برش جراحی، ضايعات پسوريازيس ايجاد می شوند. روی همین اساس است كه به بیمار مبتلا به پسوريازيس توصیه می شود كه از كندن پوسته ها و خراشیدن پوست خود پرهیز كند، چراكه اين عمل می تواند باعث تشديد بیماری وی شود.
  4. 4 داروها: بسیاری از داروهايی كه بیمار مصرف می كند می تواند باعث ايجاد شدن يا شعله ور شدن پسوريازيس شود. از مهمترين اين داروها می توان به تركیبات لیتیوم، داروهای مسدود كننده بتا مثل پروپرانولول و اتنولول، داروهای ضد مالاريا مثل كلروكین، كلونیدين و تركیبات يد اشاره كرد.
  5. 5 عوامل هورموني و متابوليك: پسوريازيس اغلب با عوامل هورمونی نیز در ارتباط است. برای مثال بطور معمول در جريان حاملگی، پسوريازيس تخفیف يافته و برعكس پس از حاملگی و در جريان شیردهی تشديد می شود. همچنین كمی كلسیم خون نیز می تواند باعث تشديد پسوريازيس شود.   

6 نور آفتاب: اكثر بیماران اذعان می دارند كه بیماری ايشان در زمستان بدتر می شود. شواهد گوناگون ديگر نیزحاكی از آن است كه نور آفتاب باعث بهبودی پسوريازيس  میشود. با اين وجود هستند بیمارانی كه نور آفتاب باعث شعله ور شدن بیماری شان می شود. روی همین اصل توصیه  میشود كه بیمار مبتلا به پسوريازيس از نور شديد آفتاب پرهیز كند.   

آيا بيماري پسوريازيس مسري است؟

با توجه به عوامل بر شمرده شده در مورد منشأ بیماری، مشخص می شود كه پاسخ اين پرسش به روشنی منفی است و بیمار و همراهان وی نبايد كوچكترين نگرانی از اين بابت داشته باشند. بنابراين، اگر هم بیماری در شخص ديگری از اعضای خانواده ايجاد شده است نه به علت سرايت از فرد مبتلا، بلكه اغلب به خاطر زمینه های ژنتیكی مشترک است. همینطور اگر بیماری در يك فرد رو به گسترش است، نه به علت سرايت از كانونی به كانون ديگر، بلكه به خاطر سیر بیماری و بعضاً به علت صدماتی است كه فرد به پوست خويش وارد كرده است.

آيا پسوريازيس ارثي است؟

همانگونه كه گفته شد ارث نقش مهمی در بیماری پسوريازيس دارد, اما ژن واحدی برای اين بیماری وجود ندارد. بیماران مبتلا به پستوزيازيس اغلب دوست دارند بدانند كه آيا فرزندانشان نیز به اين بیماری دچار خواهند شد يا خیر؟ پاسخ به اين سئوال ،چندان ساده نیست. بطور كلی می توان گفت اگر تنها يكی از والدين به بیماری دچار باشند, احتمال ابتلای فرزندشان كمتر از ده درصد خواهد بود اما اگر هر دوی والدين مبتلا به پسوزيازيس باشند تا 40 درصد اين احتمال وجود خواهد داشت.

علائم بيماري پسوريازيس چگونه است؟

اگرچه پسوريازيس نام خود را از خارش گرفته است اما معمولاً بیماران چندان از اين نظر شكايت ندارند. در واقع جدا از درگیری مفصلی كه آن هم تنها در درصد كمی از بیماران اتفاق می افتد، پسوريازيس چندان بر سلامتی فرد تأثیر  نمیگذارد و اغلب فقط از نظر زيبايی است كه بیمار را نگران می سازد.

پسوريازيس در اشكال گوناگون ديده می شود، اما شايع ترين شكل آن كه پسوريازيس معمولی نامیده می شود بصورت پلاكهای قرمز رنگ با پوسته ريزی قابل توجه، اغلب در سر، آرنج ها، ساعدها، زانوها و ساير نواحی تحت فشار ديده می شود.

گاهی اوقات پلاكهای فوق الذكر بخش قابل توجهی از سطح پوست را درگیر می كنند كه در اين حالت اصطلاحاً به آن پسوريازيس ژنرالیزه می گويند و گاهی هم تقريباً تمام سطح بدن دچار قرمزی و  پوستهريزی  میشود كه حالت خطیری از پسوريازيس را ايجاد می كند كه پسوريازيس اريترودرمیك نامیده شده، نیاز به مراقبت ويژه دارد.

علاوه بر اين ممكن است ضايعات پوستی پسوريازيس بسیار كوچك و متعدد باشند كه اصطلاحاً به آن پسوريازيس قطره ای می گويند كه بخصوص در كودكان و پس از عفونتهای استرپتوكوكی ديده می شود.

ندرتاً ضايعات پوستی در پسوريازيس بصورت ضايعات حاوی چرک تظاهر پیدا  میكنند كه در اين حالت به آن پسوريازيس پوسچولار می گويند.

نهايتاً همانگونه كه گفته شد ممكن است در جريان بیماری پسوريازيس مفاصل نیز درگیر شوند كه به آن آرتريت پسوريازيی  میگويند. آرتريت پسوريازيس معمولاً در افراد بزرگسال ايجاد شده و خود در اشكال گوناگون ديده  میشود. معمولاً يك يا چند مفصل محیطی بطور غیر قرينه مبتلا می شوند، اما اين امكان وجود كه مفاصل انگشتان، ستون فقرات و ساير نواحی هم درگیر شوند.

علاوه بر اشكال گوناگون پسوريازيس، شدت آن نیز در افراد مختلف متفاوت است. ممكن است تنها ناحیه ای از سر يا زانوها درگیر باشد و يا اينكه برعكس تقريباً تمام سطح پوست مبتلا باشد. راه های مختلفی برای تعیین شدت پسوريازيس وجود دارد .

پزشكان متخصص پوست معمولاً از روش ويژه ای استفاده می كنند كه به آن اندكس PASI می گويند. روش ساده تر آن است كه اگر كمتر از 2 درصد سطح بدن درگیر باشد، آن را خفیف نامیده، اگر بین 3 تا 10 درصد سطح بدن درگیر باشد، پسوريازيس با شدت متوسط و اگر بیش از 10 درصد سطح بدن درگیر باشد، شديد تلقی می شود. همچنین میزان تأثیر پسوريازيس بر كیفیت زندگی راه ديگر  اندازهگیری شدت پسوريازيس است كه لزوماً هم با شدت پسوريازيس مرتبط  نمیباشد.   

علاوه بر پوست، چه اعضاي ديگري در پسوريازيس ممكن است مبتلا شوند؟

در درصد كمی از بیماران مبتلا به پسوريازيس مفاصل درگیر می شود. همچنین در بخشی از بیماران ناخن ها درگیر می شوند. اين امر بخصوص در افرادی كه درگیری مفصلی دارند بیشتر ديده می شود. درگیری ناخن ها ممكن است بصورت جدا شدن صفحه ناخن از بستر ناخن، بروز نقاط ريز روی ناخن، ضخیم شدن زير ناخن و يا تغییر شكل و تغییر رنگ ناخن تظاهر كند .

اگرچه در درصد بالايی از بیماران پسوريازيس، ناحیه سر درگیر می شود، اما اين مسئله باعث ريزش مو نمی شود.

راه تشخيص بيماري چيست؟

پسوريازيس اغلب با معاينه بالینی تشخیص داده می شود و هیچ تست خونی برای تشخیص آن وجود ندارد، هر چند گاهی اوقات انجام برخی آزمايشات برای يافتن علل  شعلهور كنندة آن ضروری است. در هر حال در موارد مشكوک، می توان از بیوسپی پوست استفاده كرد. در اين روش پزشك با بريدن تكة كوچكی از پوست و بررسی آن زير میكروسكوپ، بیماری را تشخیص می دهد.

آيا پسوريازيس قابل درمان است؟

واقعیت اين است كه اخیر! در حال حاضر اين بیماری درمان قطعی ندارد. كما اينكه بیماری قند، فشار خون و بسیاری از بیماری های ديگر نیز درمان قطعی ندارند. اما داروهای بسیاری وجود دارند كه با استفاده از آنها، بیماری پسوريازيس كنترل می شود و گاه بیمار تا مدتها عاری از هرگونه ضايعه باقی می ماند. همانگونه كه قبلاً گفته شده پسوريازيس طول عمر فرد را كم نمی كند ،مسری نبوده، باعث ريزش مو نشده و در واقع از بسیاری از بیماری پوستی ديگر، بهتر كنترل می شود.

 روشهاي درمان پسوريازيس كدامند؟

با توجه به متفاوت بودن پسوريازيس در افراد مختلف، روش درمان در هر فرد بسته به سن، جنس، شغل، وسعت بیماری و بسیاری از عوامل ديگر متفاوت خواهد بود.

در حال حاضر داروهای موضعی بسیاری وجود دارند كه در درمان پسوريازيس مصرف می شوند.

كورتیكوستیروئیدهای موضعی معمولاً شايعترين درمانی است كه برای پسوريازيس استفاده شده، باعث كم شدن التهاب و تحريك پذيری پوست می شود. خیلی از اوقات پزشك تركیبی از يك داروی از بین برنده لايه شاخی )كراتولیتیك( و استیروئید موضعی را تجويز می كند. نكته مهم در مصرف كورتیكوستیروئیدهای موضعی آن است كه غالباً پس از مدتی، ديگر آن پاسخ مطلوب ابتدايی حاصل نمی شود، ضمن آنكه خطر نازک شدن پوست در اثر مصرف اين داروها نیز وجود دارد. بنابراين انتخاب دقیق نوع استیروئید موضعی و مصرف درست آن می تواند باعث كم شدن اين اثرات ناخواسته شود.

علاوه بر كورتیكوستیروئیدهای موضعی و داروهای كراتولیتیك داروهای قديمی تری چون تركیبات تار قطران و آنترالین نیز از مدت ها قبل در درمان پسوريازيس بكار رفته، با اثرات قابل قبول همراه هستند. همچنین استفاده از تركیبات موضعی ويتامینD نیز در درمان اين بیماری با نتايج خوبی همراه بوده است.

علاوه بر درمانهای موضعی، در موارد شديد پسوريازيس داروهای متعددی وجود دارند كه بصورت تزريقی يا خوراكی برای اين بیماری بكار می روند و اصطلاحاً درمانهای سیستمیك نامیده می شوند. معمولاً متوتركسات اولین دارويی است كه برای اين منظور بكار  میرود. اين دارو كه در سال 1951 برای اولین بار در درمان پسوريازيس مصرف شد تكثیر سلول های پوست را كم كرده غالباً بخوبی بیماری را كنترل می كند. متوتركسات  میتواند هم بصورت خوراكی و هم تزريقی مصرف شود و غالباً پس از چند هفته اثر آن ظاهر می شود.

همچنین مشتقات ويتامین A كه به رتینوئیدها معروف هستند با كاستن تكثیر سلول های پوست، باعث بهبودی پسوريازيس  میشوند.

از داروهای ديگر  میتوان به سیكلوسپورين و هیدروكسی اوره اشاره كرد. طبیعی است كه تمام اين داروها با نظر پزشك تجويز شده، برای اطمینان از  بیعارضه بودن آنها، انجام آزمايشات پايه و  دورهای ضروری است.

در هر حال, آنچه در مورد داروهای سیستمیك در پسوريازيس بسیار اهمیت دارد، اين است كه بجز موارد استثنايی، نبايد از كورتیكوستیرروئیدهای خوراكی يا تزريقی در اين بیماری استفاده شود. مصرف اين داروها، اگرچه ممكن است باعث بهبودی ظاهری اولیه شوند، ولی متعاقباً علاوه بر اثرات سوء متعددی كه دارند، باعث شعله ور شدن بیماری يا تبديل شدن آن به اشكال خطیرتر می شود.

نكتة ديگری كه بسیار اهمیت دارد، اين است كه هنگامی كه يك خانم مبتلا به پسوريازيس در سنین باروری تحت درمان با داروهای سیستمیك قرار می گیرد، بايد بدقت از نظر پیشگیری از بارداری توجیه شود. در مورد برخی از اين داروها حتی تا ماهها پس از قطع دارو نیز بارداری می تواند خطراتی برای جنین در پی داشته باشد.   

منظور از درمان با اشعه در پسوريازيس چيست؟

بسیاری از اوقات هنگامی كه صحبت از درمان با اشعه می شود، بیمار  آنرا با راديوتراپی يا پرتو درمانی يكسان تصور می كند ،در حالیكه غالباً منظور از درمان با اشعه در پسوريازيس در واقع درمان با طول موج های خاصی از نور  میباشد. درواقع در اين روش كه از قديمی ترين روش های درمانی در بیماريهای جلدی  میباشد، بیمار پس از مصرف دارويی به نام پسورالن (P)، كه قبلاً از عصارة گیاهان خانواده هويج بدست  میآمد، در برابر اشعه ماوراء بنفش (UVA) قرار  میگیرد. از همین روست كه به اين روش درمانی، PUVA درمانی گفته می شود. هرچند PUVA درمانی نیز عاری از عارضه  نمیباشد، اما در كل روش بسیار موثری در درمان پسوريازيس های وسیع و مقاوم بوده، معمولاً تا ماهها هم تأثیر آن پايدار باقی می ماند. امروزه علاوه برPUVA از طیف های اختصاصی تری از ماوراء بنفش همچون UVB نیز در درمان پسوريازيس دستگاه می شود. اين روش های درمانی غالباً در بخش های پوست بیمارستانها و گاهی نیز در مطب پزشكان و يا با استفاده از نور خورشید انجام می شود.  

چه نوع رژيم غذايي براي بيمار پسوريازيسي لازمست؟

رژيم غذايی خاصی برای فرد مبتلا به پسوريازيس لازم نیست، هرچند مصرف زياد گوشت قرمز ممكن است باعث تشديد بیماری شود و از سويی ديگر مصرف روغن ماهی به علت اسیدهای چرب ضروری، اغلب نقش كمكی در درمان دارد. علاوه بر اسیدهای چرب اشباع نشده،  ويتامینD نیز ممكن است اثرات مفیدی در درمان پسوريازيس داشته باشد. همچنین مصرف الكل و كشیدن سیگار ممكن است باعث تشديد بیماری شود.  

آيا ليزر در درمان پسوريازيس موثر است؟

استفاده از لیزر در پزشكی به علت سهولت كاربری آن بسیار مورد توجه پزشكان و بیماران قرار گرفته است، اما گاهی اين علاقه اسباب سوء استفاده سود جويان را نیز فراهم  میآورد. آنچه در ارتباط با پسوريازيس مهم است آن است كه نوع خاصی از لیزر كه طول موج آن تقريباً مشابه اشعه ماوراء بنفش (UVB)B است، كما بیش با همان مكانیسم می تواند باعث بهبودی پلاكهای پسوريازيس شود، اما هنوز اين اثرات بطور كامل به اثبات نرسیده اند و بعلاوه دستگاه لیزری كه مناسب اين كار است به راحتی در تمام دنیا در اختیار قرار ندارد.

درمانهاي جديد پسوريازيس كدامند؟

با شناخت بهتری كه از چگونگی ايجاد شدن بیماری پسوريازيس طی سال های اخیر حاصل شده است و با عنايت به اين نكته كه سیستم ايمنی نقش مهمی در ايجاد شدن بیماری دارد، طی چند سال گذشته طیف جديدی از داروها غالباً به روش فن آوری زيستی )بیوتكنولوژی( ساخته شده اند كه قادرند با تصحیح اختلالات حاصل شده از پسوريازيس، بیماری را بهبود بخشند. اين داروها كه غالباً به درمانهای «بیولوژيك» معروفند، گاهی اوقات با نتايج بسیار درخشانی همراه هستند اما نكته مهم در مورد آنها قیمت بسیار بالای آنهاست و از اين رو فعلاً فقط در موارد بسیار شديد بیماری مصرف می شوند.

کرم پسوریازیس سریتا
کرم پسوریازیس سریتا
شامپو پسوریازیس سریتا
شامپو درمان پسوریازیس سریتا
پسوريازيس چيست؟
Tagged on:     

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *